Wróżbicha

***

Równo ze słońcem ruszyli przed siebie. Szli raźno bo konie były wypoczęte a wędrowcy wyspani. W południe stanęli w chacie Bolebora. Samo rozglądał się z uznaniem po obszernej i solidnej izbie, w której Bolebor sporo dobra nagromadzić zdołał.
— Widzę, żeś majętny. Puszcza łaskawa dla swych mieszkańców.
— To nie puszcza! – Uśmiechnął się Bolebor. – Jeno jak kupcy na gościńcu dawali, tom brał.
— Dawali? – Pokręcił z powątpiewaniem głową Samo.
— Za darmo ich chronić miałem? – Odparł Bolebor rozniecając ogień. – A że ochrony potrzebowali, tom powtarzać i prosić nie musiał. A trudno na drodze ostawić, gdy właściciel umknie i w swej prędkości zapomni o tym, co miał ze sobą. Nie chce ochrony, to jego rzecz – machnął ręką na koniec.
— Po cóż ci to wszystko? – Zapytał Samo.
— Nie stoję o nic, ale może kiedy się komu przyda… – Tu pomyślał o małym Popielu, który również często w jego głowie gościł. – A ty po co po jantar aż ku morzu z tej twojej… – Tu począł przypominać sobie jej nazwę.
— Prowansji – dokończył Frank.
— Właśnie! Za czym i po co z tej Prowansji aż ku morzu podróżujesz. Toż to szmat drogi i jeszcze więcej niebezpieczeństw. Po cóż ci to? Nie lepiej wygrzewać w słońcu kości i popijać to wino? A przy okazji dziewkę jaką obracać?
Samo pokręcił głową z politowaniem robiąc znak krzyża na słowa o dziewce.
— A bo ja to dla siebie robię wszystko? Otóż i nie. Ja to dla dobra zgromadzenia i na chwałę Boga. Z jantaru wyrabiamy wisiorki – tu wyciągnął swój, który zwrócił uwagę Bolebora wieczorem przy ognisku. – Do modlitwy nam służą. Trochę one podobne do arabskich, jeno Araby poganie. Ale dobre to do modlitwy, bo uwagę zajmuje i człek jeno na tym się skupia.
— A co to za zgromadzenie? – Zapytał Bolebor, biorąc do ręki wisiorek z paciorkami i oglądając go uważnie.
— Zgromadzenie świetego Benedictusa.
— A cóże to za Zgromadzenie? – Zaciekawił się. – Osada jakaś?
— To zgromadzenie braci – odparł Samo kreśląc znak krzyża na piersi – sług bożych. Żyjemy w eremach, modlimy się i pracujemy.
— Myślałbym, że jako drużyna wojów żyjecie. – Podrapał się po głowie Bolebor. – Ale, że wam się pracować chce, to już mnie dziwi. Kupcy u was ochrony nijakiej nie potrzebują?
— Bo my jesteśmy może jako drużyna wojów, ale takich, co to na chwałę Pana swe usługi i życie oddała. A na szlakach spokojno bo i królów mamy silnych i prawych.
— Królów powiadasz – zamyślił się Bolebor – diuków znaczy się. Ale wy tam w tym zgromadzeniu skarby jakie macie i bogactwa z tej waszej pracy?
— Bogactwo my w sercach mamy, do niczego się nie przywiązujemy i przeto wolni jesteśmy. A okoliczni mieszkańcy czasem co przyniosą i za modlitwę ofiarują, to na chwałę Boga ostaje.
— Pewnie Dadźboga3! – Zaśmiał się cicho Bolebor. – A jakżeś do niczego nie przywiązany, skoro o swoim Bogu jeno myślisz i prawisz? Ale wiesz Samo, mnie się zdaje, że takich zgromadzeń to i u nas by sporo być mogło. Robić nie trza wiele, ludzie przyniosą co potrzebne. Jeno się modlić i na niebo pracować, skoro tam takie nagrody czekają. Lepszego zajęcia nie widzę. A jeszcze mi powiedz, cóże on za święty ten Benedictus?
— To mąż, który za życia oddał się Bogu i tak sobie zasłużył bogobojnym życiem, że go wszyscy w poważaniu mają i za świętego uznają. Czyli takiego, co to bliżej Boga jest i nasze prośby Mu przedstawia.
— Jakże to tak? – Zdziwił się Bolebor. – Toż skoro ten wasz Bóg, Christos zdaje się… skoro taki mądry i potężny, to po cóż człeka słucha?
Samo zastanawiał się przez chwilę, jak by tu Boleborowi wytłumaczyć, na czym świętość polega, po czym rzekł.
— Widzisz. – Wskazał palcem ku klepisku. – Za bogobojne życie tu na ziemi, spotyka nas przecie nagroda po śmierci. Im kto lepiej tu żył, tam będzie bliżej Stwórcy. – To mówiąc wskazał palcem ku górze.
— A skądże ty to wiesz? – Przecie nikt stamtąd nie wrócił ani żaden ci tego nie powiedział.
— Stamtąd nie – odparł Frank. – Bo i po cóż? Toż to nasza sprawa, aby się tam dostać. Ale popatrz, skąd te demony na cmentarzu? Przecie to nie ludzie?
— Jako żywo nie! Już bym ci ja ich wysłał do tego Stwórcy.
— Tam szukać by czego nie miały. – Uśmiechnął się Samo. Prostota słów Bolebora i ich trafność zaskakiwały go często. – No więc skąd się one biorą, jeśli nie z tego świata?
— To sługi demona podziemi, który duszami tych zmarłych rządzi. One nie są ani na tym świecie, ani na tamtym.
— A widzisz! – Pokiwał palcem Samo. – To są te dusze, które po śmierci do nieba dostać się nie mogą! Za życia za dużo szkody zaczyniły i teraz błąkają się zagubione.
— Toż ich mnogość musi być! – Zakrzyknął Bolebor zdumiony tymi słowami. – A w tym niebie to chyba sam Benedictus z Christosem się wczasują!
— Nie wszystkie dusze łotrów wypełzają na ziemię, jeno te wybrane przez demona. Ale i na nie jest sposób. Christos potężniejszy od wszystkiego stworzenia i zadrzeć z Nim niezdrowo. – Mówiąc to znowu znak krzyża na piersi uczynił.
— Skoro tak prawisz, to i w to musisz wierzyć. Ja uwierzę do końca, gdy na cmentarzysku porządek zrobimy.
Gdy zasiedli do posiłku, Bolebor przyniósł miodu i poczęstował nim Samo. Ten posmakował i zastanowił się.
— Dobre! – Rzekł po chwili. – Dużo tego masz?
— Jest trochę w ziemiance. Dla nas dwóch wystarczy na kilka wschodów słońca – zaśmiał się.
— Zaprowadź mnie na jaką leśną polanę. Musimy czegoś poszukać. – Rozkazał po chwili namysłu Samo.
— Leśną polanę? – Zdziwił się Bolebor. – A juści, że zaprowadzę, jeno po co?
— Obaczysz. Weź tylko jaki koszyk.
Bolebor poszedł do kąta izby, wysypał z jednego kosza nagromadzone kosztowności nakrywając je niedbale niedźwiedzią skórą, po czym ruszyli przed siebie.
— Ale za czym my ku tej polanie idziemy? – Nie ustawał w pytaniach Bolebor. – Toż to kawał drogi!
— Na takich polanach rosną pewne grzyby, które…hm…szkodzą, gdy się ich popróbuje.
— A jużci że to wiem – machnął ręką. – Jeno po co nam szkodliwe grzyby, skoro tu pełno takich i na polanę iść nie trza? O na przykład ten – wskazał na rosnący przy zwalonym pniu grzyb – niedźwiedzia by powalił, jeno zwierz nie taki głupi, żeby grzybów szukać i je żreć.
— Te, których potrzebujemy nie mają nikogo powalić, jeno ogłupić. – Odparł cierpliwie Samo. – A rosną jedynie na łąkach i leśnych polanach. Zwłaszcza o tej porze.
— To musimy kroku przyśpieszyć, co by przed zmrokiem zdążyć wrócić.
— Ale po cóż ci te grzyby? – Nie dawał za wygraną Bolebor. – Ludziom na nic, a tyś mi obiecał demony z cmentarzyska przepędzić! I czym, grzybami?
— Cierpliwości – uspokajał go Samo. – Powiedz mi lepiej coś jeszcze o tych demonach i o swoim przyjacielu. Czy zawsze rozszarpują tak ciała ludzi?
— Jeśli kto się do kręgu cmentarnego po zmroku zapuści to biada mu.
— A tyś tam był jak one tego Sambora rozszarpały?
— Byłem. – Odparł niepewnie Bolebor spuszczając głowę. – Alem nic zrobić nie mógł. Ten krucyfiks, coś mi go wtenczas w lasach u Sasów dał, na szyję zarzuciłem demonowi i go na popiół wypaliło. Ale za chwilę pojawił się znowu wraz ze swymi sługami. Całej zgrai nie mogłem dać rady, tym bardziej, żem dziecko musiał ratować.
— Jakie dziecko? Czyje? – Zapytał z zainteresowaniem Samo mierząc przyjaciela uważnie.
— Ano Popiela, dziecko Sambora.
— Jużci on go nie urodził! – Roześmiał się serdecznie Frank. – O matkę teraz pytam. Kim była?
— Taka sama jako i Sambor. Pomiot kikimory. Ich wspólne dziecko miało mieć diabelską krew. Musieliśmy ich powstrzymać.
— Ich? – Zapytał podejrzliwie Samo unosząc brew.
— Suka była w zmowie z demonami. Oddawała się im nocami na cmentarzysku, aby im uciechy dostarczyć i sobie. Miała wydać to dziecko demonom. Aleśmy je uratowali, a ją ubili.
— Co się teraz z dzieckiem dzieje? – Samo sposępniał wyraźnie a czoło pokryły zmarszczki.
— Siostra moja je chowa we wiosce. Sama dzieci mieć nie ma, przeto się ucieszyła ze znajdy. Popiel mu dałem na imię, bom go z popiołu podniósł.
— Trza je ochrzcić! – rzucił Samo po namyśle. – O widzisz! Na miejscu jesteśmy.

***

W chacie Samo ponawlekał grzyby na lnianą nić i zwiesił nad paleniskiem, aby się dobrze wysuszyły.
— Rano pójdziemy na to cmentarzysko – zarządził Frank.
Samo oglądał cmentarzysko uważnie i z zaintereso­waniem przyglądał się kamieniom. Przekroczył nawet cmentarny krąg i począł je ostrożnie dotykać.
— Wiesz, kto je tu poustawiał? – Zapytał Bolebora.
— Zali nikt mądry! – odparł. – Komu by się chciało ciała i dusze zmarłych do ziemi przyciskać. Jak chcą, to niech się błąkają po nocach. Cóże mi one mogą zrobić? I po co im tego bronić? Zresztą musi to śmiesznie być, jak człek bez ciała. – Zamyślił się Bolebor, i westchnął. – Napadnie taka na kogo, ten strzałę wypuści czy toporem zdzieli i nic. Ino śmiech. Eee tam – machnął niedbale ręką. – Zabawniej to nawet niźli w mogile gnić.
— Nie praw głupot! – Fuknął z powagą Samo. – A te kamienie, to u nas podobne są, jeno większe.
— Czyli miarkuję, że u was ludzie jeszcze głupsi są – roześmiał się Bolebor. – Ale to ciekawe, że głupota między wszystkich ludzi rozdzielona. I we wszystkich krainach.
— Chciałoby się rzec, że najsprawiedliwiej – uśmiechnął się Samo. – Mnie idzie o to, czy to wy, Antowie, je tu ułożyliście?
— Nie! Nie my. Jak nasi przodkowie tu przybyli, to te groby już tu były. Zdaje się, że Celtowie też tu kiedyś łotrów chowali. Ale od jakiegoś czasu nie robią tego. I miarkuję, że to też nie oni to tu postawiali. Bo takiego kamienia tom ja w okolicy nie widział. Dziwny jakiś taki, twardy i zimny. A Celtowie niegłupi są, specjalnie by tu takich głazów znikąd nie targali, co najwyżej innych by do tego zapędzili.
— Granit – stwierdził Frank, po czym porozglądał się dookoła i rzekł:
— Tu rozpalimy wielki stos. Zwabimy zmory i demony i ugościmy je tak, że powariują.
— Jako je ugościć możemy, skoro ciał nie mają. – Dziwił się Bolebor i kręcąc z niedowierzaniem głową.
— Byłem kiedyś u Brytów na wyspie – powiedział Samo. – Tam dowiedziałem się, że raz w roku demony i duchy zmarłych przybierają postać ludzką. Trza je wtedy nakarmić i napoić. Nasycone i napite nie dokuczają się tak później. Ludzie palą wtedy ognie na mogiłach, rozstawiają jadło i napoje i przywołują dusze zmarłych. Te posilają się i odchodzą wdzięczne. Nad morzem, gdzie jantar nabywam, tako samo robią, chociaż to inny lud całkowicie i inną ma mowę. Tedy wierz mi przyjacielu, kraje wasze znam trochę i pomocy bym ci nie obiecywał, gdybym nie wiedział, czego tu trza. Tak sobie tedy miarkuję – powiedział – że jak je ugościmy czym mocnym, to może przestaną się dokuczać. A zatem trzeba nam tu nanieść drewna na duże ognisko.
Zabrali się raźno do pracy i po południu wcale pokaźny stos był gotowy.
— A teraz chodźmy odwiedzić Popiela! – Zaproponował Samo.
Gdy stanęli przed chatą, Bolebor przystanął.
— Ja dalej nie idę! Moja noga nie przestanie tego progu!
Samo położył mu dłoń na ramieniu, po czym rzekł spokojnie acz stanowczo:
— Kiedy się z nim pojednasz? Zali chyba nie, kiedy odejdzie? Honorowyś po prawdzie ale i uparty czasami jako wół. A z rodzicielem trza się pojednać. Jemu lżej będzie i tobie. Zobaczysz! A zmiarkuj, że może kiedyś i ty się z Popielem poróżnisz. I co wtedy? Też się upierał będziesz, jako i on?
Bolebor wahał się jeszcze przez chwilę, nerwowo chodząc tam i z powrotem. W końcu jednak wszedł do środka. Za nim Samo. Siostra, gdy ujrzała brata w chacie, pobladła i usiadła na drewnianej skrzyni. Wzięła Popiela na ręce i przytuliła mocno do piersi.
— Nie trap się. – Rzekł do niej cicho Bolebor spoglądając z ukosa w kierunku barłogu, gdzie spoczywał ojciec. – Ja po zgodzie. Co z nim?
— Przez słabość dawno się już nie rusza – odparła ze łzami w oczach.
Podszedł do posłania i przyklęknął. Spojrzeli sobie w oczy, ale żaden nie był w stanie wyrzec słowa. Stary z braku sił, a syn ze wzruszenia, którego zresztą nie miał ochoty okazywać. Poprawił więc tylko przykrycie, końcem palca musnął ojcowej dłoni, po czym wyszedł. Samo podszedł do kobiety i wyciągnął dłonie, aby wziąć malca.
— Przynieś trochę wody dobra kobieto. – nakazał.
Gdy Ludmiła podała mu dzban, pokropił czoło chłopca wodą i wyszeptał coś w niezrozumiałym dla kobiety języku oddając jej dziecko z powrotem. Gdy wyszedł z chaty, wziął Bolebora pod ramię i ruszyli w kierunku lasu.
— A widzisz, że można inaczej, lepiej?