Tykocin

„Przedzierające się przez mgłę promienie słoneczne, tu i ówdzie ukazywały wyraźniej jakiś szczegół tego grodu, którego właścicielem był kiedyś Stefan Czarniecki. Później jednak, gdy już znaleźliśmy się w centrum, osada nie zrobiła na nas najlepszego wrażenia: brudne uliczki, małe senne domki, z których osypywał się tynk, dachy malowniczo układające się w perspektywie, ale od dawna niełatane, nieliczni przechodnie i wcale licznie pętające się po jezdniach bydlątka domowe…” — pisał w 1948 roku Włodzimierz Puchalski, fotografik, filmowiec i jeden z najzagorzalszych miłośników ziemi tykocińskiej. W ciągu półwiecza sporo się w Tykocinie zmieniło. Coś jednak w charakterze tego miasteczka pozostaje niezmienne. Jakaś przedziwna senność, oczekiwanie, a może nostalgia za czasami minionej świetności wydaje się wciąż wisieć w powietrzu. Pomimo wielkiego nagromadzenia zabytków, bogactwa otaczającej przyrody, pięknego usytuowania nad Narwią i kilku przyjemnych miejsc oferujących wygodny sen i radość dla podniebienia, Tykocin wciąż pozostaje nieco z dala od utartych szlaków, co jednak sprzyja zachowaniu miejscowych legend, w tym i tej o pewnym wyjątkowo upartym Utopcu.

Tekst zwinięty:

O zabytkach i historii Tykocina można by napisać niejedną pasjonującą książkę. Historia miasta sięga głęboko w XV wiek, kiedy to książę Janusz nadał mu prawa miejskie.

W przeciągu ponad pięciu wieków wiele tu się działo, zważywszy na fakt, iż była to jedna z najważniejszych nizinnych twierdz Rzeczpospolitej. W czasach Zygmunta Augusta miasto pełniło rolę królewskiej rezydencji, mieszcząc na zamku arsenał koronny, bibliotekę i skarbiec. Najbardziej znany epizod historii Tykocina został opisany na stronach „Potopu” Henryka Sienkiewicza, kiedy to wojska litewsko-polskie pod wodzą Sapiehy oblegały zamek, w którym bronił się Janusz Radziwiłł. Co było dalej wszyscy wiedzą, ale niewielu pamięta, że zamek poddano ponad rok po śmierci Radziwiłła. Dzisiejszy Tykocin to niewielkie, po części drewniane miasteczko na kresach kresów, w którym, jakimś przedziwnym zrządzeniem losu, zachowało się sporo pięknych barokowych budowli. Ludzi mieszka tu niespełna 2 tysiące, a głównym źródłem ich utrzymania wciąż pozostaje uprawa roli. Tykocin, zwany niekiedy perłą polskiego baroku, odwiedza rokrocznie ponad 100 tysięcy gości z całego świata. Głównie są to żydowskie wycieczki z Izraela, dla których Tykocin jest jednym z punktów szlaku martyrologii ich narodu. Tutaj dokonał się bowiem pierwszy holokaust Żydów we wschodniej Polsce. W pobliskim lesie, nieopodal wsi Łopuchowo, znajduje się zbiorowa mogiła ponad trzech tysięcy tykocińskich Żydów zamordowanych przez Niemców w 1941 roku.

Nad miastem górują dwie monumentalne barokowe budowle: XVIII-wieczny kościół i o sto lat starsza synagoga, druga, co do wielkości w Polsce.

Kościół zamykający wschodnią pierzeję trapezoidalnego rynku, wzniesiony z inicjatywy dziedzica tutejszych dóbr — Jana Klemensa Branickiego, jest dobitnym świadectwem dawnej świetności miasta. Rozległa trzynawowa świątynia niemalże przytłacza swoją wielkością i dostojeństwem. Parterowe drewniane domki otaczają brukowany rynek. W Wielkiej Synagodze znajduje się obecnie muzeum judaików. Na ścianach budowli zachowały się fragmenty XVII-wiecznych fresków. Na rynku, oprócz monumentalnego kościoła i drewnianych domków, przykuwa uwagę odwiedzających pomnik przedstawiający bohatera potopu szwedzkiego, Stefana Czarnieckiego. XVII-wieczna figura rycerza ze złotą buławą jest drugim po warszawskiej kolumnie Zygmunta świeckim pomnikiem, jakie stanęły na ziemiach polskich.

W pobliżu Tykocina jest, co najmniej kilka miejsc, których przyroda i krajobraz zasługują na uwagę.

Dla naszej opowieści najważniejszym jest jednak pozostałość słynnego limanu tykocińskiego, gdzie dawniej, wiosną, wody Narwi formowały prawdziwy rzeczny ocean. Nad ciągnącymi się po horyzont rozlewiskami można tu było obserwować tysiące ptaków wodno-błotnych, dla których liman był ważną ostoją na szlaku wiosennej i jesiennej wędrówki. Obecnie ten ongiś bagienny obszar nie przedstawia się już tak imponująco. Po bezmyślnych melioracjach z przed kilkudziesięciu lat niewiele pozostało z jego dawnej krasy. Wciąż jest to jednak około 300 hektarowy obszar bagien, mokradeł i kwaśnych łąk. Czy wciąż mieszka tu tykociński Utopiec trudno rozsądzić.

Napisał: Tomasz Lippoman
www.bialowieza.com.pl

Wyniki 1 - 1 z 1

1. Tykociński Utopiec (Tomasz Lippoman)

W początkach XIX stulecia w Tykocinie mieszkało prawie pięć tysięcy Żydów. Stanowili ponad 70 % populacji miasta. Parali się głownie handlem i rzemiosłem. W mieście było niemal pięćdziesiąt sklepów i warsztatów. Jednym ze...